15 lipca 1920 roku chor. pil. Andrzej Zubrzycki odbył lot samolotem Friedrichshafen FF.33H nad polskim wybrzeżem. Dzień ten jest uznawany za święto lotnictwa morskiego w Polsce. Lipiec jest też świętem Gdyńskiej Brygady Lotnictwa Morskiego im. kmdr por. pil. Karola Trzaski-Durskiego. W ostatnich latach GBLMW otrzymała dwa nowoczesne typy maszyn – śmigłowce Leonardo AW101 i samoloty Saab 340 AEW.

AW101

W latach osiemdziesiątych XX wieku zakupiono łącznie 16 sztuk śmigłowców Mi-14 w wersji do zwalczania okrętów podwodnych oraz ratownictwa morskiego. Dodatkową maszynę dokupiono w 1990 roku celem uzupełnienia strat. Przez kolejne dekady Mi-14PŁ były jedynymi śmigłowcami ZOP w polskim arsenale. Niestety ze względu na braki sprzętowe dwa egzemplarze przebudowano na maszyny ratownicze. Przez lata bezskutecznie próbowano zakupić nowoczesne śmigłowce i mimo politycznych zawirowań udało się to w 2019 roku. Wówczas podpisano kontrakt na cztery śmigłowce Leonardo AW101. Wyprodukowano je w zakładach Leonardo w Yeowil i dostarczono do GBLMW w latach 2023-2024. Eksploatowane są przez 44. Kaszubsko-Darłowską Bazę Lotnictwa Morskiego w Darłowie i noszą oznaczenia – 6201, 6202, 6203, 6204.

Leonardo AW101 Mk. 614 to śmigłowiec bazowania lądowego ZOP z możliwością prowadzenia działań SAR i CSAR. Napędzany jest trzema silnikami General Electric CT7-8E dzięki którym osiąga prędkość maksymalną 277 km\h. Załoga składa się z dwóch pilotów oraz dwóch operatorów systemów ZOP. W wariancie SAR na pokład można zabrać 25 pasażerów umieszczonych na specjalnych siedziskach[1]. Zasięg maksymalny podawany przez producenta to 1500 km przy wykorzystaniu dwóch silników.

Saab 340AEW

25 lipca 2023 roku Polska podpisała umowę z koncernem Saab AB na zakup dwóch samolotów wczesnego ostrzegania i dowodzenia Saab 340AEW[2]. Są to maszyny używane wcześniej w Zjednoczonych Emiratach Arabskich a następnie zwrócone producentowi. Do Polski trafiły w 2024 roku do 44. Darłowsko-Kaszubskiej Bazy Lotnictwa Morskiego. Noszą oznaczenia 3201 i 3202 a ich macierzystym lotniskiem są Siemirowice. Ciekawostką jest napis na kadłubie – POLISH AIR FORCE zamiast tradycyjnego POLISH NAVY. Są to jedyne maszyny należące do MW RP posiadające taki element identyfikacyjny.

Saab 340 AEW to samolot wczesnego ostrzegania i dowodzenia napędzany dwoma silnikami General Electric CT7-9B zapewniającymi prędkość maksymalną około 450 km\h oraz ponad pięć godzin lotu (zasięg do 1800 kilometrów). Załoga składa się z dwóch pilotów i jednego operatora radaru.

Samolot jest wyposażony w radar Erieye z funkcją aktywnego skanowania elektronicznego (AESA) o zasięgu 450 kilometrów. Pozwala on na wykrywanie i identyfikowanie celów powietrznych oraz morskich[3].

Podsumowanie

Decyzja o pozyskaniu nowych śmigłowców ZOP i SAR(CSAR) dla GBLMW była jak najbardziej słuszna i pozwoliła na stopniowe zastąpienie wyeksploatowanych maszyn Mi-14, które powinny zostać wycofane do końca 2025 roku. Niestety tylko cztery sztuki AW-101 Mk.614 nie są w stanie zapewnić pełnych zdolności SAR i ZOP na polskim wybrzeżu. Planuje się dokupienie dodatkowych egzemplarzy dla Darłowa jednakże nie zostały podjęte żadne decyzje.

Zupełnie inną kwestią jest ekspresowe pozyskanie samolotów Saab 340AEW dzięki czemu Siły Zbrojne RP otrzymały zupełnie nowe możliwości w dziedzinie wykrywania i identyfikacji celów powietrznych (zwłaszcza tych znajdujących się na niskim pułapie). Ogólnodostępne dane pokazują, że maszyny te ciągle prowadzą działania na wschodniej granicy Polski monitorując rosyjską działalność. Od sierpnia 2024 roku załogi pełnią stałe dyżury zapewniając niedostępne wcześniej zdolności do skutecznej obrony polskiej przestrzeni powietrznej.

Mimo dostawy nowych maszyn dla GBLMW potrzeby sprzętowe są nadal ogromne. Niezbędny jest:

• pilny zakup dodatkowych śmigłowców AW101,
• wybór nowego śmigłowca pokładowego w ramach programu Kondor, które zastąpią wyeksploatowane Kaman SH-2G Super Seasprite,
• pozyskanie bezpilotowych śmigłowców pokładowych w ramach programu Albatros
• rozpoczęcie procesu pozyskania następców śmigłowców SAR – W-3WARM Anakonda,
• zakup bezpilotowych samolotów w ramach programu

[1]    https://www.pzlswidnik.pl/pl/produkty/wojskowe-rzadowe/aw101 (dostęp 7 VII 2025).

[2]    https://www.saab.com/newsroom/press-releases/2023/saab-receives-order-for-airborne-early-warning-aircraft-from-poland (dostęp 7 VII 2025)

[3]    https://www.saab.com/pl/markets/poland/editorial-articles/wczesne-ostrzeganie-z-powietrza-zmienia-potencja-obronny-polski (dostęp 7 VII 2025)