Połowa lat dwudziestych XXI wieku to ostatni moment na zbierane relacji żyjących świadków burzliwych wydarzeń, mających miejsce na terenie dzisiejszej Polski w pierwszej połowie XX wieku. Dla ziem Górnego Śląska wyzwanie zebrania cennych relacji podjął Mateusz Paszenda, który oparł na nich swoją najnowszą publikację „W cieniu starcia totalitaryzmów. Losy Górnoślązaków w XX wieku”.

Książka do nabycia na stronie wydawcy [LINK]

Kod promocyjny dla czytelników wiekdwudziesty.pl: wiek

Książka, wydana nakładem wydawnictwa Pomost, jest kontynuacją wydanej w niewielkim nakładzie i mającej właściwie status białego kruka książki „Codzienność wojenna i powojenna Górnego Śląska w pamięci najstarszych mieszkańców”, której recenzja opublikowana została na naszych łamach. Co różni obie publikacje? Świetnie przyjęta pierwsza książka została zaktualizowana, przeredagowana oraz poszerzona o nowe treści, a także wydana w dużym nakładzie w ogólnopolskim wydawnictwie.

Publikacja liczy 383 strony i podzielona jest na dwie zasadnicze części. Pierwsza z nich, „Wspomnienia o czasie trudnym i przemilczanym”, zawiera 11 relacji świadków II wojny światowej oraz okresu powojennego na Górnym Śląsku. Są to bardzo osobiste i szczere relacje, zebrane przez Autora w formie bezpośrednich wywiadów. Z jednej strony poruszają przyziemne, codzienne problemy, jednak z drugiej składają się one całościowo na brutalną i tragiczną historię omawianych ziem, pozwalając spojrzeć na wielką historię z ludzkiej perspektywy. Doświadczenia bohaterów książki, choć różne, obracają się często wokół wspólnych mianowników, jeśli nie dotyczących ich samych to prawie zawsze kogoś z ich rodziny lub znajomych: praca przymusowa, wcielenie do sił zbrojnych III Rzeszy, śmierć bliskich na froncie bez możliwości ich pochówku czy wreszcie trauma przejścia frontu i nowa, powojenna rzeczywistość.

Część druga nosi tytuł „Górny Śląsk i jego mieszkańcy. Historia i świat ich życia”. Opisuje historię regionu od wieków średnich po pierwszą połowę XX wieku i pomaga zrozumieć unikalną tożsamość i trudne wybory, przed którymi stali mieszkańcy tych ziem. Szczegółowy zakres poruszanych w części drugiej zagadnień widoczny jest w spisie treści:

Wspomnienia oraz opis historii Górnego Śląska wzbogacone zostały licznymi unikatowymi fotografiami oraz reprodukcjami dokumentów. Autor do opracowania pozyskanego materiału wykorzystał obszerną bazę bibliograficzną. Nad warstwą merytoryczną publikacji czuwał dr Kamil Kartasiński, doświadczony badacz i autor wielu publikacji.

Prezentowana publikacja jest cennym świadectwem bolesnych doświadczeń wojennych i powojennych mieszkańców Górnego Śląska. Przejrzysta forma oraz rzetelne opracowanie merytoryczne sprawiają, że stanowi ona istotną pomoc w zrozumieniu losów Ślązaków w pierwszej połowie XX wieku. Oparta na rzetelnym pozyskaniu wspomnień i merytorycznym ich opracowaniu książka wyróżnia się w zalewie luźno bazujących na pierwotnym materiale źródłowym, popularnonaukowych publikacji historycznych czy wśród pozycji nakierowanych na sensację lub wąski aspekt militarny. Na uwagę zasługuje również wysoki poziom redakcji i edycji książki.

Opis książki ze strony wydawcy:

„Książka Mateusza Paszendy opisuje codzienność wojenną i powojenną Górnego Śląska w pamięci najstarszych mieszkańców w latach II wojny światowej. Składa się ona z dwóch części. W pierwszej z nich – Wspomnienia o czasie trudnym i przemilczanym – przedstawia obraz codzienności przedwojennej, wojennej oraz powojennej mieszkańców Górnego Śląska na terenie powiatu rybnickiego, części powiatu wodzisławskiego oraz raciborskiego.

W drugiej części książki – Historia Górnego Śląska jako klucz do zrozumienia wydarzeń z lat 1939–1945 – przedstawiono historię Górnego Śląska od czasów średniowiecza do pierwszych lat po zakończeniu II wojny światowej. Ta część pracy ma charakter obszernego komentarza historycznego, który pozwoli czytelnikowi jeszcze lepiej poznać specyfikę regionu, w którym żyli rozmówcy[1].”

Polecamy również wywiad z Autorem

[1]  Źródło: http://wydawnictwo-pomost.pl/ksiegarnia/w-cieniu-starcia-totalitaryzmow-losy-gornoslazakow-w-xx-wieku/, dostęp: 01.06.2025