Mateusz Paszenda, Codzienność wojenna i powojenna Górnego Śląska w pamięci najstarszych mieszkańców

Trzecia dekada XXI wieku to ostatni moment na podejmowanie trudu zbierania wspomnień świadków II wojny światowej. Wyzwania udokumentowania i opracowania relacji mieszkańców Górnego Śląska z tego okresu podjął się w swojej publikacji Mateusz Paszenda.

Historia mówiona, bazująca na dokumentacji i interpretacji wspomnień świadków historii oraz skupiająca się dziejach „małych ojczyzn” historia regionalna to cieszące się sporym zainteresowaniem dziedziny historii. Liczne publikowane opracowania ograniczają się często do krótkiego opisu i analizy zebranych wspomnień lub, w przypadku historii regionalnej, do opisania dziejów lokalnych poprzez badania literatury i dokumentów. Autor omawianej książki umiejętnie połączył oba te podejścia, umieszczając opisywane wydarzenia w kontekście politycznej i militarnej historii Europy.

„Codzienność wojenna i powojenna Górnego Śląska w pamięci najstarszych mieszkańców” przedstawia okres II wojny światowej oraz pierwsze lata powojenne z perspektywy jednych z ostatnich żyjących świadków tamtych wydarzeń. Wychodząc od zarysowania historii Górnego Śląska i relacji Polsko-Niemieckich na przestrzeni lat, tematyka publikacji przechodzi do ukazania wybuchu II wojny światowej, jej przebiegu i zakończenia na terenach górnośląskich po pierwsze lata Polski Ludowej. To właśnie lata 40. i 50., przedstawione przez pryzmat wspomnień stanowią główną tematykę książki. Problematyka list narodowościowych, poboru do sił zbrojnych III Rzeszy czy późniejsze losy i stosunek władz do – często mimowolnych – Volksdeutschy wciąż stanowi w Polsce temat zbyt mało znany. Podobnie jak fakt, że wobec mieszkańców ziem wcielonych do III Rzeszy wkraczająca Armia Czerwona była nastawiona wrogo, a grabieże, gwałty, aresztowania i deportacje stanowiły tragiczną codzienność.

Podstawą źródłową dla książki jest 11 wywiadów, przeprowadzonych przez Autora z mieszkańcami Górnego Śląska, którzy przeżyli tam wojnę. Uzupełnieniem merytorycznym wykorzystanych rozmów są zawarte w bibliografii książki oraz należące do bohaterów wywiadów liczne zdjęcia i dokumenty, których skany wykorzystano w pracy. Metodologicznie publikacja nie budzi zastrzeżeń. Choć Autor nie jest z wykształcenia historykiem (ukończył pedagogikę opiekuńczo-wychowawczą[1]), to korzysta ze źródeł i opracowań w sposób profesjonalny i świadczący o szerokiej wiedzy i zrozumieniu opisywanego tematu. Na uwagę zasługuje rozbudowana, licząca ponad 70 pozycji bibliografia, co w pracach „wspomnieniowych” poświęconych stosunkowo krótkiemu okresowi nie zdarza się często.

Książka liczy 270 stron i podzielona jest na trzy rozdziały. Pierwszy opisuje ogólne tło historyczne poruszanej tematyki, drugi przedstawia przyjętą w pracy metodologię. Trzeci zaś, najdłuższy, opiera się na opisaniu przedstawionego w temacie zagadnienia codzienności wojennej i powojennej na podstawie zebranych przez Autora wywiadów. Same diariusze wywiadów, do których odwołuje się Autor, stanowią integralną część książki. Przeprowadzone według ustandaryzowanego klucza pytań, załączone w formie aneksu, zajmują 85 stron.

Omawiana praca stanowi bezcenne świadectwo trudnych wojennych i powojennych przeżyć mieszkańców Górnego Śląska. Dzięki przystępnej formie oraz solidnemu opracowaniu merytorycznemu pomoże zrozumieć losy Ślązaków w I połowie XX wieku.

Opis książki z okładki:

Codzienność wojenna i powojenna Górnego Śląska w pamięci najstarszych mieszkańców Mateusza Paszendy, to książka wyjątkowa. Ten młody historyk zmierzył się bowiem z tematem rzadko goszczącym na kartach podręczników i w debacie publicznej. Jego pełne pasji wysiłki zmierzały bowiem do ocalenia tego, co nazywamy żywą historią, a więc wspomnień jej bezpośrednich świadków i uczestników. Nie jej głównych kreatorów, lecz zwykłych ludzi, których życie splotło się, często bez ich woli, z burzliwymi wydarzeniami lat 40-tych XX stulecia na Górnym Śląsku. Jak każdy tego typu przekaz, jest naznaczony ogromną dozą subiektywizmu, czasem obarczony błędami czy uproszczeniami, niemniej w swym subiektywizmie prawdziwy. Doświadczenie dwóch reżimów totalitarnych dało Autorowi wyjątkową okazję zbadania reakcji i doświadczeń ludzi, którzy stali się marionetkami w rękach tych, którzy kierowali wielkimi historycznymi wydarzeniami. Historia bowiem to nie tylko podręczniki, historia to przede wszystkim żywi ludzie, co dobitnie pokazuje monografia Mateusza Paszendy[2].

Prof. dr hab. Tomasz Tulejski, Uniwersytet Łódzki

 

Tytuł: Codzienność wojenna i powojenna Górnego Śląska w pamięci najstarszych mieszkańców
Autor: Mateusz Paszenda
Rok wydania: 2023
Wydawnictwo: Gminna Biblioteka Publiczna w Lyskach
Liczba stron: 270

[1] M. Paszenda, Codzienność wojenna i powojenna Górnego Śląska w pamięci najstarszych mieszkańców, Lyski 2023, notka biograficzna na okładce.

[2] Ibidem, opinia o książce na okładce.

Opublikuj swój komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

*