Czy w imię ratowania państwa można złamać zasady demokracji? Gdzie kończy się legalizm, a zaczyna racja stanu? Sto lat po wydarzeniach, które na trwałe podzieliły II Rzeczpospolitą, te pytania powracają z nową siłą.

Już 10 maja 2026 roku o godz. 15.00 w Warszawie otwarta zostanie plenerowa wystawa czasowa „Gdy bracia się waśnią. W stulecie przewrotu majowego 1926 roku”, przygotowana przez Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku we współpracy z Domem Spotkań z Historią.

Wystawa podejmuje jeden z najbardziej dramatycznych i kontrowersyjnych epizodów w historii Polski – przewrót majowy 1926 roku. Twórcy pokazują go nie tylko jako konflikt polityczny, lecz także jako osobisty dramat dawnych współpracowników i przyjaciół: Józefa Piłsudskiego i prezydenta Stanisława Wojciechowskiego. Symboliczne spotkanie obu polityków na Moście Poniatowskiego staje się tu punktem odniesienia dla opowieści o rozpadzie wspólnoty, która jeszcze niedawno budowała niepodległe państwo.

Ekspozycja prowadzi widza od wspólnej działalności obu polityków w ruchu socjalistycznym, przez odbudowę państwa po 1918 roku, aż po narastający kryzys polityczny, społeczny i gospodarczy młodej Rzeczypospolitej. Ukazuje realia epoki: niestabilność rządów, rozdrobnienie parlamentu, napięcia społeczne i narodowościowe oraz niepewność sytuacji międzynarodowej.

Autorzy wystawy osadzają wydarzenia maja 1926 roku w szerszym kontekście europejskim – jako część powojennego kryzysu demokracji, który w wielu krajach prowadził do wzrostu tendencji autorytarnych. Zamiast jednoznacznych ocen proponują konfrontację argumentów: od krytyki „sejmokracji” i postulatu silnej władzy, po obronę legalnego porządku państwowego.

Debata– różne spojrzenia na przewrót majowy

Tego samego dnia, 10 maja o godz. 17.00, w siedzibie Domu Spotkań z Historią w Warszawie odbędzie się debata pt. „Gdy bracia się waśnią…”, stanowiąca część programu towarzyszącego wystawie.

W dyskusji wezmą udział wybitni historycy reprezentujący różne środowiska badawcze i perspektywy interpretacyjne:

• prof. Andrzej Friszke – badacz najnowszej historii politycznej Polski,
• prof. Krzysztof Kawalec – specjalista w zakresie myśli politycznej i biografii liderów II RP,
• prof. Włodzimierz Suleja – znawca epoki Józefa Piłsudskiego,
• prof. Mariusz Wołos – historyk dyplomacji, laureat nagrody „Klio”,
• dr hab. Jolanta Żyndul – badaczka stosunków polsko-żydowskich.

Rozmowę poprowadzi redaktor Karolina Lewicka.

Uczestnicy podejmą próbę odpowiedzi na pytania o motywacje głównych aktorów wydarzeń, ich konsekwencje oraz miejsce przewrotu majowego w europejskich przemianach ustrojowych XX wieku.

Informacje organizacyjne

Wystawa „Gdy bracia się waśnią. W stulecie przewrotu majowego 1926 roku” została zrealizowana w ramach projektu „Państwo w kryzysie – krytyczna refleksja nad przewrotem majowym w 100-lecie wydarzeń”, dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Otwarcie wystawy: 10 maja 2026 r. godz.15.00, ul. Krakowskie Przedmieście na wysokości ul. Karowej w Warszawie
Debata profesorska: 10 maja 2026 r. godz. 17.00, Dom Spotkań z Historią (ul. Karowa 20)

Organizator: Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku
Współorganizator: Dom Spotkań z Historią
Koncepcja, scenariusz i teksty: Michał Janik, Paweł Przeździecki
Konsultacja naukowa: prof. dr hab. Grzegorz Nowik, prof. dr hab. Mariusz Wołos

Źródło: materiały prasowe